Chậm lại một nhịp, đi được xa hơn: hành trình học cách chơi đường dài

Trước tôi cũng từng nghĩ, việc gì mà chậm rãi quá thì chỉ tốn thời gian, hoặc là thiếu mục tiêu. Mấy năm gần đây thì nghĩ khác, chậm đôi khi là cách duy nhất để tôi không lao vào cột điện.

Cà phê nguội, deadline tới

Sáng thứ Ba, tôi vừa kịp uống ngụm cà phê đã nguội thì thông báo Slack nhảy lên mấy cái, đi kèm tiếng mail từ khách bên Mỹ. Đầu tôi nghĩ tới cái file Excel gần ba trăm dòng chấm công đang nằm đợi giải quyết từ tuần trước. Có lúc tôi giật mình, không hiểu sao mình lại liên tục bấm tab qua lại, đọc tới lui mail, thấy đâu cũng là việc gấp, mà toàn thứ tôi chưa từng thấy vui. Vợ tôi (An) nói đùa: 'Nhanh vậy anh dính bill sớm đấy, nghỉ đi, thở đi.' Lạ thật, bữa đó tôi nghe lời, tắt laptop, nhấm nháp cà phê nguội, nhìn ra ban công. Thì ra cũng chẳng ai chết vì cái file chậm vài tiếng, không có tôi thì dòng chấm công vẫn nằm đó, đợi thôi.

Càng làm tech, càng thấy sự hấp tấp là mê tín. Công việc mình, giữa tuyển task về chạy dây automation, tưởng nhanh là mạnh nhưng hóa ra thường sinh lỗi vặt. Có ngày tôi fix 5 cái lỗi, để rồi chiều lại nhận được bug mới chỉ vì nhảy qua phần kiểm thử. Hóa ra, đặt chậm lại thành một phần trong lịch trình, tôi được cái đầu thở ra nhẹ. Trượt deadline tí, mất việc thì hơi buồn, nhưng mất mình còn mệt hơn.

Cuộc chơi của hơi dài và kiên nhẫn

Tôi nhớ năm 28 tuổi, nhận dự án đầu tiên có lương khá hơn, nghĩ phải đời này chạy cho nhanh, sợ mình tụt lại sau bạn bè. Mỗi ngày tôi ôm laptop, ăn sáng đọc tài liệu, trưa ăn cơm hộp vẫn code, tối thì cày lên plan học ngôn ngữ mới. Được 8 tháng, tôi đổ bệnh gần 2 tuần, ho hen mà file dự án cũng nằm đó chờ. Lúc nằm viện nhìn trần nhà, tự hỏi: nếu xong dự án này, thì xong được gì? Không ai nhớ tên tôi vì thuộc top 1 'chốt sớm', mà ông trưởng nhóm bảo: 'Thông ơi, chạy thì được, nhưng giữ được nhịp mới là sống lâu.'

Hóa ra, tôi chăm chăm nhìn về thành tích ngay, chứ ít để ý là đường này còn dài lắm. Dạ dày tôi đâu có code cùng tôi, tuổi trẻ cũng không tự tăng lên theo level. Giờ nhìn lại, lúc giữ hào quang nhất cũng là lúc quên dừng lại kiểm tra bản thân. Chậm nhịp một chút, tôi học cách lắng nghe cơ thể, tự kiểm lại lý do vì sao mình thích làm tech (rõ ràng không phải vì chạy deadline liên tục).

Ở nhà, tốc độ đi chợ cũng quyết định hạnh phúc

Đợt dịch vừa rồi, tôi toàn nhận nhiệm vụ đi chợ thay vợ. Lúc đầu hăng hái, chạy cho lẹ, cầm sổ rồi phi ra quầy thịt, chạy sang quầy rau, sắp xếp đường đi tối ưu nhất. Về tới nhà, thiếu mỗi củ hành tây - thứ vợ tôi (An) cần nhất để nấu bún. Con gái thì ngồi xó cửa than: 'Ba đi nhanh chi vậy, ba mua quà cho ai?' Sau lần ấy, tôi chuyển sang đi chợ 'chậm tối đa': đi tới đâu, ngó quanh tới đấy, hỏi cô bán hàng, cười qua chào chú bảo vệ. Mua đủ món, còn biết được hôm sau chợ có cá mè ngon. An không còn nói tôi hậu đậu, con cũng khoái chờ ba về mang bánh bò.

Cái cách đi chậm ở chợ nghe đơn giản, nhưng dạy tôi bài học hơn mấy lớp kỹ năng sống: có chậm mới ngắm được mình đang làm gì, sống với ai, cần nhớ gì. Sự hoảng loạn vì 'thiếu năng suất', hóa ra chỉ là bệnh nghề nghiệp thời tech. Nhà thì đâu có deadline.

Đường dài không phải lần nào cũng thắng

Tôi từng tham gia nhóm chạy bộ sáng chủ nhật với bạn cũ, nhóm đó tụ toàn người từng đi thi giải nghiệp dư. Sáng đầu tôi chạy được 3 vòng công viên, mồ hôi ướt áo, còn mấy ông kia thong thả tám chuyện. Có chú tên Dũng, bụng bia rõ to, nói: 'Cứ chạy hoài thì mỏi chân, còn đi, rồi slow jog, thế mới về tới cuối buổi.' Quy tắc 'chậm mà chắc' chả ai viết hướng dẫn nhưng ai chạy lâu cũng ngấm. Tôi cố chạy nhanh tới vòng thứ tư là hụt hơi, phải đi bộ về. Sau hai tháng, tôi giảm được 2 kg chỉ nhờ bớt hấp tấp và chịu nghe nhạc chậm.

Áp lực phải thắng ngay không chỉ có trong tech mà cả ngoài đời. Khổ nhất là thi với chính mình, đến nổi tôi từng phân vân tại sao học thói quen mới khó thế. Về sau, tôi thử thay đổi lịch sinh hoạt: thay vì ép bản thân phải dậy 5h mỗi sáng, tôi lùi dần giờ dậy, tập thích nghi, nhận nhiều buổi sáng lười. Kết quả lạ: tôi ít bực mình, đầu mềm hơn, vẫn hoàn thành task (chỉ là muộn hơn chút).

Tư duy dài hạn không đồng nghĩa với dậm chân tại chỗ

Tôi có ông bạn làm cùng nhóm automation, tên Hạnh, lúc nào cũng tỏ vẻ dửng dưng trước deadline. Nhiều khi tôi hỏi, ổng bảo: 'Cứ làm đều, task nào cũng tỉ mẩn, tới đâu tới.' Hồi đầu tôi hơi bực, tự hỏi: 'Ông này có trách nhiệm không?' Nhưng về sau tôi thấy các dự án Hạnh cầm, lúc wrap up đều ít bug, khách hiền hơn, team không ai xỉu giữa chừng. Hóa ra cách ổng làm là nhìn trăm bước, cắm chốt từng bước một. Có tập trung thật sự thì mới sống sót đường dài.

Chậm không nghĩa là trì trệ. Tôi vẫn lên kế hoạch học thêm, nhưng thay vì ôm một đống khoá online rồi bỏ dở, giờ tôi chỉ chọn một chủ đề, học từ bản chất. Ví dụ: đợt vừa rồi tôi học Python, bỏ qua trend AI, chỉ tập trung hiểu hết class, function, sửa từng dòng code. Ba tháng chẳng chạy theo khóa ngắn, nhưng code của tôi ít lỗi hơn, hiểu sâu hơn, tới đâu chắc tới đó.

Kỹ năng nhìn lại và buông bỏ kịp lúc

Có một lần, tôi nhận code một tool nhỏ cho dự án nội bộ. Ban đầu ham chạy, tôi muốn tối ưu chỉ số, làm smart hơn đồng nghiệp. Được nửa chừng, tôi bị tắc code do tham chi tiết, lòi ra cả đống bug. Tôi bực, bỏ máy đi bộ quanh nhà. Khi quay lại, thay vì cố nhồi thêm chức năng, tôi quyết định cắt bỏ một nửa, chỉ giữ mấy cái cần thiết. Team bảo gọn mà ổn. Sau đó vợ tôi nhắc, nhiều khi sống mà muốn cái gì cũng thành, lại hỏng hết, thôi thử cái gì cũng "ít lại".

Nhìn lại, hóa ra bài học chậm không chỉ là giảm tốc mà còn biết khi nào nên buông cho nhẹ. Mỗi dự án, mỗi việc nhà, đều có điểm mình cần dừng lại, kiểm tra, bấm nút tạm dừng. Càng về sau, tôi càng thấy kỹ năng nhìn lại này còn khó hơn học thêm tools mới. Kiểu như, già rồi mới hiểu tự dọn ổ cắm dây chằng chịt còn giúp đầu thông hơn chạy đi mua dây sạc mới.

Có phải ai cũng từng chạy cho thật nhanh, rồi dừng lại thở há miệng, mới thấm được chuyện sống lâu? Không biết bạn thì sao, tôi tự hỏi nếu giảm tốc độ lại chút, mình sẽ kịp thấy gì chưa từng thấy trên đường cũ?