Cái tay biết xoa chân đau, và vài phiên bản nóng nảy của tôi

9 giờ 17 phút tối, cái ly nước trên bàn đã nguội, màn hình vẫn sáng, còn tôi thì ngồi nghe một đoạn nói chuyện về chữ nhẫn.

Không khí lúc đó yên kiểu rất lạ. Không phải yên vì xung quanh không có tiếng động, mà vì trong đầu tôi đang có quá nhiều tiếng động nhỏ. Mấy tiếng lách cách của công việc còn sót lại, vài câu chưa kịp trả lời, mấy ý nghĩ cứ lăm le nhảy lên như trẻ con giành phần nói trước. Tôi ngồi đó, tay đặt gần ly nước, nghe người ta kể chuyện một người đi sơ ý đụng cái bàn, chân đau điếng, cái tay liền cúi xuống xoa xoa cho dịu.

Tôi bật cười một mình.

Cười vì ví dụ đó quê quá. Quê tới mức không cần giải thích gì thêm. Cái bàn, cái chân, cái tay, đau thì xoa. Vậy thôi. Cũng cười vì nhận ra nếu là tôi ở vài phiên bản cũ hơn, chắc cái bàn đã bị mắng trước khi cái chân được hỏi thăm. Chưa biết ai sai ai đúng, cứ phải có một thủ phạm đã. Cái bàn đứng im cũng không thoát.

Tôi không chắc người ta có cố tình làm tôi thấy nhột không, nhưng cái ví dụ ấy cứ nằm lại trong đầu. Nó không bay đi như mấy câu nghe hay hay rồi quên. Nó nằm đó, đơn sơ mà lì, giống cái bàn trong câu chuyện. Càng ngồi lâu, tôi càng thấy cái hay của nó không nằm ở chữ nhẫn nghe có vẻ cao siêu, mà nằm ở chỗ nó không bắt tôi giả bộ không đau.

Chân đau thì đau. Răng nhức thì nhức. Ai nói một câu khó nghe thì lòng cũng nhói lên chứ đâu phải gỗ đá. Có những câu người khác nói rất nhẹ, nhưng rơi xuống mình nghe cái cộp. Có những tin nhắn nhìn qua không có gì, vậy mà đọc xong thấy như có ai kéo ghế trong bụng. Tôi từng nghĩ người điềm đạm là người ít bị chạm. Sau này mới thấy, có khi họ vẫn bị chạm như thường, chỉ là họ không để cái đau đó lập tức cầm lái.

Nhẫn, theo cách tôi nghe ra tối đó, không phải là nuốt cục tức xuống rồi tự phong mình làm người cao thượng. Tôi hơi sợ kiểu cao thượng đó. Nó giống một cái nồi đậy nắp quá lâu, bên ngoài sạch sẽ, bên trong nước sôi lục bục. Nhìn thì hiền, nhưng chỉ cần ai đụng nhẹ là phỏng tay.

Nhẫn là biết trong người đang nổi lửa, nhưng vẫn kịp lấy một gáo nước nhỏ dội lên trước khi đốt luôn cái bếp, cái nhà, và tiện tay đốt luôn mối quan hệ. Gáo nước đó nhiều khi không có gì lớn. Một hơi thở chậm hơn. Một câu chưa gửi. Một lần đặt điện thoại xuống. Một lần im không phải để trừng phạt ai, mà để mình khỏi nói bằng phần đang nóng nhất trong người.

Tôi dị ứng với kiểu hiểu nhẫn như nín thinh. Nín thinh nhiều khi chỉ là cơn giận mặc áo hiền. Ngoài mặt thì im, trong bụng thì lẩm bẩm đủ thứ. Mặt bình thản như tượng, nhưng trong đầu đã dựng xong ba tập phim trả đũa, có mở đầu, cao trào, nhạc nền, và đoạn kết mình thắng rất đẹp. Rất tiếc là đời thường không chạy theo kịch bản trong đầu mình. Nó chỉ để lại một người im lặng quá lâu và một người không hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Vậy nên khi nghe ý rằng mình vẫn có thể bày tỏ, vẫn nói rõ điều cần nói, chỉ là nói bằng sự mạch lạc và nhẹ nhàng hơn, tôi thấy dễ thở. Hoá ra nhẫn không phải là tự xoá mình khỏi câu chuyện. Nhẫn là còn đủ tỉnh để đừng biến mình thành phiên bản ồn ào nhất của chính mình.

Tôi nói vậy nghe có vẻ gọn. Làm thì không gọn chút nào.

Có những lúc một câu vừa chạm vào lòng, cả người tôi đã muốn bật lại ngay. Cái miệng lúc đó nhanh hơn cái đầu. Nó chạy trước như xe mất phanh, còn phần tỉnh táo phía sau vừa thở hổn hển vừa la: khoan đã, khoan đã. Nhưng thường khi tiếng khoan đã tới nơi, câu nói đã đi rồi. Nó đứng giữa phòng, chống nạnh, không chịu quay lại.

Có một đối lập rất buồn cười ở đây: càng muốn thắng ngay, lời nói càng dễ thua. Càng muốn chứng minh mình đúng, giọng càng dễ méo. Tôi tưởng mình đang bảo vệ lý lẽ, nhưng nhiều lúc chỉ đang bảo vệ cái mặt mũi lấm lem của mình. Lý lẽ thì cần ánh sáng. Mặt mũi thì hay cần sân khấu. Hai thứ đó đứng cạnh nhau một hồi là bắt đầu cãi lộn.

Nói một câu cho đã thì có đã. Đã cái miệng. Đã cái tôi. Đã cái phần trong mình vừa bị chạm. Nhưng sau đó thường phải đi nhặt lại từng mảnh nhỏ: một cái nhìn cụp xuống, một tin nhắn cụt ngủn, một khoảng im lặng dài hơn cần thiết. Có những mảnh nhặt được. Có những mảnh nhặt lên rồi vẫn còn vết nứt. Tôi nói vậy không phải vì tôi giỏi khoản này. Tôi chỉ đang nhận diện người quen trong gương thôi.

Người quen đó không xấu hẳn. Chỉ là hấp tấp. Muốn được hiểu ngay. Muốn được công nhận ngay. Muốn người kia thấy mình không sai ngay. Cái chữ ngay nghe nhỏ mà nó phá nhiều thứ ghê. Nó kéo ghế ngồi giữa cuộc nói chuyện, chen vào trước cả lòng tử tế. Nó bảo: nói đi, nói liền đi, để lâu mất thế. Thế là tôi nghe theo. Rồi mất thứ khác.

Trong đoạn nói chuyện ấy còn có một ý làm tôi nhớ lâu: tu tập không phải lúc nào cũng là ngồi yên đúng một kiểu, đúng một giờ, đúng một dáng. Có hôm mệt thì nghỉ. Có hôm ngồi không nổi thì đứng dậy đi một vòng. Có hôm mắt mỏi thì nhắm mắt cho mắt được thở. Nghe rất đời. Không có mùi trang nghiêm quá mức. Không có cảm giác mình phải biến thành một pho tượng mới được xem là đang sửa mình.

Tôi thích cái đời đó. Vì nhiều khi tôi cũng tự làm khổ mình bằng mấy cái khuôn quá thẳng. Đã định làm gì thì phải làm cho đúng bài, đúng dáng, đúng nhịp, đúng giờ. Sai một chút là coi như hỏng. Mà người thì đâu phải cái máy. Cái thân có ngày trơn tru, có ngày lủng củng. Cái tâm có ngày sáng sủa, có ngày như cái phòng vừa bị lục đồ mà chưa kịp dọn.

Nghe chuyện đó, tôi nghĩ tới một nồi đồ ăn. Hôm nay ăn món xào, mai còn chút thì gom lại kho. Không sang trọng gì, nhưng đỡ phí, lại qua được bữa. Đời sống trong mình cũng có những phần cơm nguội như vậy. Một chút kiên nhẫn còn sót. Một chút thương người chưa kịp dùng. Một chút tỉnh táo nằm dưới đáy nồi, cạy lên hơi cực nhưng vẫn ăn được. Không cần ngày nào cũng nấu một mâm mới tinh, đầy đủ, đẹp đẽ. Có hôm chỉ cần hạ lửa nhỏ xuống một chút là đã đỡ cháy.

Tôi thích chữ điều chỉnh hơn chữ chịu đựng.

Chịu đựng nghe như đứng giữa mưa, ướt từ đầu tới chân, rồi tự khen mình có nghị lực. Điều chỉnh thì khác. Nó biết kéo cái ghế vào chỗ khô hơn, biết lấy khăn lau mặt, biết mưa còn đó nhưng mình không nhất thiết phải đứng y nguyên như cột điện. Chịu đựng có khi làm người ta cứng lại. Điều chỉnh làm người ta mềm hơn mà không nhũn.

Nhẫn mà không điều chỉnh thì dễ thành oan ức. Điều chỉnh mà không nhẫn thì dễ thành hấp tấp. Một bên giữ mình khỏi vỡ, một bên giữ mình khỏi cứng. Tôi nghe tới đó thì thấy trong đầu có cái gì khẽ gật. Không phải gật kiểu đã hiểu hết. Chỉ là gật như một người nhận ra đường về nhà, dù trời vẫn còn mưa.

Rồi câu chuyện chuyển sang người tài xế taxi. Ai lên xe cũng là hành khách, mình đừng bắt người ta phải giống ý mình trước đã, cứ làm một tài xế dễ thương cái đã. Câu này nhìn qua tưởng nhẹ, nhưng lật lại thấy nặng tay. Vì đời thường, tôi hay làm ngược.

Khách vừa mở cửa là trong đầu đã âm thầm chấm điểm. Người này nói chuyện khó nghe. Người kia nhiều yêu cầu. Người nọ chắc phiền phức. Có người mới nói nửa câu, tôi đã đoán xong ba đoạn sau. Chưa chở ai đi được một đoạn, tôi đã tự dựng trạm thu phí trong lòng. Ai đi qua cũng phải trả bằng cách làm tôi vừa ý trước đã.

Nghe thì buồn cười, nhưng làm vậy mệt lắm. Mệt cho người khác đã đành, mệt cho mình trước. Vì khi cái đầu bận chấm điểm, cái lòng không còn chỗ để nhìn. Người trước mặt không còn là người nữa, họ thành một bài kiểm tra nho nhỏ: có lịch sự không, có hiểu ý không, có làm phiền tôi không, có đáng để tôi dễ thương không. Dễ thương kiểu đó hoá ra cũng có điều kiện. Mua một tặng một, nhưng phải đọc kỹ dòng chữ nhỏ.

Tôi không nói mình nên để ai muốn làm gì thì làm. Một tài xế vẫn có quyền giữ an toàn cho xe, vẫn có quyền nói rõ điểm đến, vẫn có quyền từ chối một yêu cầu không ổn. Nhưng tài xế không cần ghét hành khách trước khi xe lăn bánh. Cái khác nằm ở đó. Không phải bỏ ranh giới, mà là đừng dựng hàng rào cao tới mức chính mình cũng không thở được.

Từ cái xe taxi đó, câu chuyện kéo sang chuyện lớn nhỏ. Một chén cơm đơn sơ mà người nhận thấy đủ thì thành bữa cơm rộng rãi. Một mâm đầy mà người ăn vẫn nhăn mặt thì tự nhiên hẹp lại. Lớn nhỏ không nằm hết ở hình thức, mà nằm ở cái tâm lượng mình đem vào.

Tôi nghe tới đó thì hơi chột dạ. Có những ngày tôi nhận được nhiều hơn cần, nhưng vẫn lăm le soi chỗ thiếu. Cái bụng no rồi, chỉ có cái ý là chưa chịu no. Nó giống đứa trẻ đứng trước tủ bánh, tay cầm một cái rồi mắt vẫn nhìn cái khác. Người lớn hơn tuổi không có nghĩa là người lớn hơn trong lòng. Câu này viết ra tôi cũng hơi quê, nhưng thôi, quê thì nhận.

Chữ đủ khó thiệt. Nó không đứng yên một chỗ cho mình đo. Hôm nay đủ, mai lại thấy thiếu. Có khi một tin nhắn là đủ. Có khi cả buổi nói chuyện vẫn thấy lưng chừng. Có khi một chén cơm làm lòng rộng ra. Có khi một bàn đầy món mà trong người vẫn có cái gì nhăn nhó. Tôi bắt đầu nghi cái thiếu nhiều lúc không nằm trong chén cơm. Nó nằm trong cái cách tôi đặt mắt xuống chén cơm ấy.

Tối đó, ly nước trên bàn nguội hẳn. Màn hình vẫn sáng. Tôi vẫn ngồi đó, nhưng bên trong đã bớt ồn một chút. Không phải kiểu nghe xong thành người khác. Đời đâu có dễ như cập nhật ứng dụng, bấm một cái là bản cũ biến mất. Nếu được vậy chắc tôi đã bấm từ lâu, bấm thêm vài lần cho chắc ăn. Tiếc là con người không có nút cập nhật sạch sẽ như vậy. Mình chỉ có mấy lần nhớ ra, rồi quên, rồi nhớ ra lại.

Tôi không nghĩ mình sẽ trở thành người điềm đạm chỉ sau một đoạn nói chuyện. Tôi cũng không tin mấy cái thay đổi đẹp đẽ xảy ra ngay lúc mình vừa gật gù. Thường thì nó xảy ra ở chỗ xấu xí hơn: lúc bị chạm tự ái, lúc mệt, lúc đói, lúc một câu nói đi ngang qua lòng và quẹt trúng đúng chỗ đau. Đó mới là lúc cái tay trong mình có kịp cúi xuống xoa hay không.

Có lẽ lần sau, khi chân va vào cái bàn, tôi sẽ thử chậm lại nửa nhịp. Nửa nhịp thôi, nghe không oai gì hết. Nhưng nhiều khi một mối quan hệ được cứu bởi mấy thứ không oai: một câu bớt gắt, một tin nhắn để sáng mai gửi, một lần chịu nhìn lại mình trước khi nhìn chằm chằm vào lỗi người khác.

Đau thì vẫn đau. Cần nói thì vẫn nói. Tôi không muốn biến chữ nhẫn thành cái khăn bịt miệng, càng không muốn biến nó thành huy chương treo lên ngực để thấy mình hơn ai. Tôi chỉ muốn giữ lại hình ảnh quê quê kia: cái chân đau, cái tay cúi xuống xoa, cái bàn vẫn đứng đó, không biết mình vừa suýt bị mắng oan.

Nghĩ vậy tự nhiên tôi thấy thương cái bàn. Nó đứng yên từ đầu tới cuối, vậy mà bao nhiêu cơn nóng của con người cứ có nguy cơ đổ lên đầu nó. Chắc trong đời tôi cũng có vài cái bàn như vậy. Vài người như vậy. Vài chuyện như vậy. Không làm gì ghê gớm, chỉ vô tình đứng đúng chỗ tôi đang đau.

Cho nên, nếu có thể, lần sau tôi nên để cái tay biết xoa chân đau bước ra trước. Cái chân nóng nảy cứ để nó đau một chút rồi tính. Cái bàn thì thôi, để yên cho nó làm cái bàn.