Giữ nguyên tắc mà không bóp nghẹt người trẻ: cái giá của việc đứng giữa

Có một nghịch lý mà hồi đó tôi phải sống chung nhiều năm: nếu tôi giữ nguyên tắc quá chặt, người trẻ nghẹt thở. Nếu tôi nới lỏng quá tay, công ty biến thành sân chơi thử nghiệm vô hạn. Còn tôi đứng ở giữa, không có chỗ để né.

Thời tôi còn dẫn dắt một đội, nhiều lúc giống như dẫn một đoàn leo núi trong sương mù. Họ trẻ, khỏe, muốn chạy, muốn rẽ lối, muốn khám phá đường mòn mới. Tôi thì không được quyền quên một việc rất tầm thường: tôi phải là đứa cầm bản đồ, cầm la bàn, và chịu trách nhiệm nếu cả đoàn lạc.

Họ thấy một con dốc đẹp, muốn lao lên. Tôi thấy phía sau con dốc đó là vực. Họ thấy trải nghiệm. Tôi thấy những con số trong bảng, thấy dòng tiền chạy đi mỗi tháng, thấy những email sa thải nếu mọi thứ đi sai, thấy cả những gương mặt phải bước ra khỏi văn phòng với một thùng carton trên tay.

Nguyên tắc là cái khung để công ty không vỡ. Nhưng nếu chỉ còn khung, không còn sức sống, công ty cũng chết theo một cách khác: chậm chạp, thiếu khí, không còn ai chịu ở lại. Cứng quá thì gãy. Mềm quá thì vỡ.

Người trẻ cần được thử, được sai, được làm những thứ nhìn qua là điên rồ. Tôi biết điều đó, vì ngày xưa tôi cũng từng là người đòi bứt khỏi mọi luật lệ. Có điều, ngày xưa tôi đốt tiền của người khác. Còn hồi đó, nếu tôi buông hết tay, người khác sẽ phải trả giá cùng tôi.

Khó nhất không phải là đặt ra nguyên tắc. Khó nhất là nói không mà không bóp chết được một tia lửa. Khó nhất là rút phanh đúng lúc, không sớm đến mức xe chẳng kịp tăng tốc, không muộn đến mức lao xuống vực.

Người dẫn dắt hay bị hiểu lầm ở đúng đoạn này. Khi tôi nói dừng, người trẻ thường nghĩ tôi sợ. Nhưng phần lớn thời gian, tôi không sợ cho tôi. Tôi sợ cho họ. Tôi sợ phải gọi tên từng người, giải thích vì sao công ty không còn chỗ cho họ nữa sau một màn thử nghiệm vĩ đại thất bại. Đó là cái giá thật, bằng con người thật, chứ không phải vài con số trên slide.

Có giai đoạn tôi cho thử. Nhưng tôi luôn tự giữ cho mình vài nguyên tắc rất lạnh.

Tôi cho thử ở biên, không cho thử ở lõi. Sản phẩm phụ, kênh mới, quy trình con, có thể lắc, có thể đảo. Còn thứ nuôi sống toàn bộ hệ thống, tôi chỉ thay khi đã có dữ liệu, có phương án quay đầu. Tôi cho thử trong ngân sách giới hạn, có trần lỗ, có mốc dừng rõ ràng. Tôi cho thử kèm trách nhiệm: ai đòi quyền được thử, người đó phải đứng mũi chịu sào với kết quả, dù là kết quả xấu. Tự do thử nghiệm, nhưng không miễn trừ hậu quả.

Có những cuộc trao đổi rất căng. Nhiều khi là 10 giờ tối trong phòng họp nhỏ, ngoài hành lang đèn đã tắt bớt, chỉ còn ánh sáng trắng lạnh trên mặt bàn. Người trẻ nhìn tôi, hỏi: Nếu không dám chơi lớn, thì làm sao đột phá?