Một tháng không điện thoại buổi sáng: bản năng kéo lại và sự trống trải yên ắng

4h55 sáng, căn phòng vẫn tối lặng, chỉ có tiếng quạt máy chạy đều. Tôi mở mắt ra, tay theo phản xạ mò về phía bàn. Không có gì kề cạnh. Điện thoại tôi để ngoài phòng khách, cố tình đặt xa để tự khóa mình khỏi cú vuốt màn hình đầu ngày. Cái chạm hụt ấy lạ thật, giống như vừa mất một món phụ tùng quen mà không nhớ hôm qua ai lấy đi.

Có những thói quen không ai dạy, cũng không nhớ mình 'bắt đầu từ khi nào'. Cái việc đầu tiên mỗi sáng của tôi, cũng như đa số người, chắc vậy, là xác nhận mình còn kết nối với thế giới. Đó có thể là vuốt xem thông báo chưa đọc, hoặc chỉ đơn giản kiểm tra xem pin có tụt không. Cứ thế, não chưa kịp định hình đêm dài đã sang ngày mới, mà tay với máy như mở cửa ra phố.

Một lần đọc thấy ở đâu đó: 'Nếu buổi sáng đầu tiên sau khi ngủ dậy bạn dành cho màn hình, thì cả ngày bạn sẽ đi theo nhịp gấp gáp của nó.' Nghe vừa sáo vừa đúng. Ai cũng nói muốn 'tĩnh lặng', nhưng hiếm ai không quơ lấy chút hỗn loạn cho tỉnh ngủ.

Tháng này, tôi thử bấm dừng cái chu trình ấy: không điện thoại buổi sáng, ít nhất ba mươi ngày. Luật: điện thoại phải rời khỏi phòng ngủ từ khuya, tuyệt đối không cầm lại cho tới sau khi đã rửa mặt hoặc ăn sáng. Nếu lỡ chạm máy, tính lại từ đầu. Không phạt, chỉ ghi lại cảm giác. Nghe giống trò cho trẻ con, mà hóa ra chính mình mới là người thấy khó chịu đầu tiên.

Tuần đầu tiên không khác gì nhịn cà phê. Cảm giác lành lạnh giữa lòng bàn tay. Một đoạn gãy trong nhịp sáng: không biết bắt đầu vào đâu, mắt nhìn ra tường trắng, tai nghe chim sớm, bụng thầm hỏi đã mấy tin nhắn chưa trả lời. Có khi tôi ngồi im năm phút, chỉ nghĩ đến mỗi việc: liệu có ai cần mình không?

Tưởng rảnh mà hoá ra trống, trống một chỗ sâu trong ngực. Bình thường tôi vẫn đọc tin tức, mail, hoặc vài dòng chat công việc vừa thức dậy, cứ như sợ thế giới trôi đi mất trong lúc mình còn ngái ngủ. Thiếu đi cái nhịp đó, tôi bắt đầu lục lọi thói quen cũ: nào là xếp lại sách, mở cửa sổ, pha nước ấm. Tức cười nhất là có hôm tôi mang cái đồng hồ báo thức đi khắp nhà, chỉ vì lâu rồi mới nhớ mình còn nó.

Không điện thoại, tôi nghĩ mình sẽ rảnh hơn, tập trung hơn. Nhưng thật ra, cái khó không chỉ là bỏ thói quen cũ, mà là đối diện với phần yên tĩnh mình không quen. Đầu óc bắt đầu lấp ló những dòng suy nghĩ thường bị nén lặng bên dưới lớp thông báo, những câu hỏi nửa thức nửa ngủ kiểu: 'Hôm nay mình sẽ thế nào?', 'Bây giờ mà gọi cho một người bạn thì có sớm quá không?'. Có hôm tôi bày bừa giấy note trên bàn chỉ để nháp mấy ý nghĩ chưa đâu vào đâu, hoặc lẩm bẩm một mình lời bài hát cũ vừa bật ra trong đầu.

Tôi nhận ra, hóa ra mình có thể nhớ dài những giấc mơ sáng, kể trọn từng chi tiết nhỏ của đêm qua, chỉ vì đầu óc chưa bị kéo đi nơi khác. Cái không gian mấy chục phút ấy, trước đây tưởng chừng là khoảng chờ đợi chán ngắt, giờ lại giống như một lối đi phụ trong ngôi nhà ký ức, nơi mà bình thường tôi đi ngang luôn không dừng lại. Rồi cũng nhờ đó mà chuyến đi vào ngày trở nên đỡ hấp tấp hơn; ít nhất là không thấy mình bị lôi khỏi giấc ngủ sang trạng thái online chỉ trong một nốt bấm.

Đến tuần thứ hai, bản năng kéo lại. Tôi vẫn đôi lần kiểm tra điện thoại: 'Chỉ nhìn giờ thôi mà', hoặc 'Coi có cuộc gọi nhỡ không'. Lần nào cũng vậy, chỉ một cú chạm là ý nghĩ tự trượt xuống con dốc: nếu đã mở màn hình xem giờ thì nhìn luôn tin nhắn, rồi lại bấm vào mail, rồi một tin vụn, hai tin nhảm, năm phút nữa của đời lại trôi đi không giật được. Mỗi lần như thế, tôi tự xếp mình lại từ đầu, cảm giác như người nghiện cà phê cố nhịn ly sáng, biết lý thuyết rất đúng, nhưng cơn thèm thì không ai khuyên nổi.

Tôi bắt đầu tìm những hoạt động thay thế: nấu bữa sáng cho vợ, đi dạo ngắn quanh nhà, đọc vài trang sách còn để dở từ tháng trước. Lạ cái là mấy việc chán nhất cũng có thể lấp đầy khoảng trống ấy, chỉ cần mình tập trung thực sự. Đôi khi tôi lại bật cười vì phát hiện ra chỗ rơi đầu tiên của sự chú ý không phải là smartphone, mà là cái cửa sổ sáng sủa nhìn ra vườn, hoặc tiếng chim chào lên từ bụi cây góc sân. Có hôm tôi chỉ ngồi vẩn vơ, gấp origami bằng mẩu giấy nhỏ, một kiểu giết thời gian không áp lực.

Khó lắm để gọi mấy việc này là 'thói quen mới'. Chỉ là bắt buộc bản thân dừng lại, lâu hơn một chút, trong cái rỗng của sáng sớm. Bình thường những phút này tôi đã cuốn vào feed, cuốn vào ý nghĩ của người khác hơn là của mình. Thiếu đi màn hình, mọi cảm nhận trở nên phóng đại: cái lạnh của tay, tiếng guốc dép ngoài hành lang, bản tin phát từ tiệm bên kia đường vọng qua lớp kính đóng. Những âm thanh nhỏ không đẩy mình thức dậy, chỉ nhắc mình vẫn tồn tại.

Có sáng tôi cảm giác mình đang sống ở một thành phố khác hẳn, như lúc còn ở Canada vậy, không ai nhắn tin ban sáng, không ồn ào thông báo việc đến từ mọi múi giờ, chỉ có lớp sương lơ lửng trên ban công và tiếng gió len lỏi các khe cửa. Lúc ở bên đó, tôi từng thấy cái lạnh vừa là bạn vừa là gọng kìm; còn ở đây, sự yên ắng của một buổi sáng không smartphone cũng khiến mình thấy vừa giải phóng, vừa hơi bất an. Không có gì hướng dẫn nhịp sống, mọi nhịp đều tự điều chỉnh lại từ đầu.

Điều kỳ lạ là: tôi lại thấy mình có ít chuyện để kể với bản thân khi bỏ điện thoại đi. Nhịp sống lược bớt. Tâm trí không bị khích động từ ngoài vào, tôi bắt đầu nhận ra từng lỗ hổng nhỏ trong dòng suy nghĩ của mình, nơi mà trước đây tôi luôn lấp bằng những dòng status, meme mới, hay tin tức đang nóng hổi. Thay vào đó, tôi có thể ngồi nhìn một chiếc lá chuyển màu ngoài cửa sổ, hoặc chỉ thấy mình thở. Không cần làm gì lạ, cũng chẳng cần đăng gì cả.

Tất nhiên, mọi thử nghiệm đều đi qua vài lần thất bại mà không kịp báo trước. Có sáng bỗng nhiên phải giải quyết việc gấp, tôi lại bẻ gãy luật tự đặt cho mình chỉ bằng một lần cầm máy. Không ai phạt tôi, chỉ là cảm giác bản thân vừa hối hả chạy hụt một vòng, rồi lại đứng lặng tự hỏi: liệu mình có giải quyết gì nhanh hơn không, hay chỉ đang rút bớt vài phút khỏi thứ quan trọng hơn?

Có lẽ khó nhất là những lúc trong nhà có chuyện, hoặc khi cần liên lạc gấp. Mỗi lần như vậy tôi phải tự thương lượng: 'Chỉ một lần thôi, không tính…', rồi lại bắt đầu lại từ hôm sau. Cảm giác này làm tôi nhớ đến những ngày vận hành doanh nghiệp trước đây, khi một quyết định nhỏ có thể chệch nhịp cả ngày hoặc cả tuần của đội. Bây giờ làm một mình, những dây trói ấy nhẹ hơn, nhưng chính bản thân lại trở thành người thử thách mình nhiều nhất. Không còn ai kiểm soát, không còn áp lực kiểm tra từng dòng thông báo cho người khác, tôi mới thấy thói quen cũ dai dẳng đến nhường nào.

Hiệu quả thấy rõ là buổi sáng tôi tỉnh hơn, không bị kéo tâm trí về chỗ chưa cần; nhưng cũng không thể tự nhận mình thành người kỷ luật. Có chăng là tỉnh táo hơn với từng chỗ trống, dám chịu cái cảm giác không có gì hướng dẫn mình ngay lập tức: không từ feed, không từ email, không ai chọc vào đầu óc mình lúc sáng sớm. Đó là một loại im lặng lành hơn, nhưng cũng bớt thú vị đi một chút so với cuộn tin tức. Tuy nhiên, tôi ngờ cái thiếu thú vị ấy lại là nền cho sự tập trung, một sự tập trung vắng sân khấu, vắng khán giả, chỉ cần đối thoại với mình.

Khoảng trống không chạm tới, và cách mình học lại những buổi sáng

Có một điều tôi nhận ra sau gần một tháng: không màn hình, não bộ ban đầu sẽ co lại, tìm mọi cách lấp đầy, rồi dần chấp nhận mình đang ở một vùng trắng lạ. Những suy nghĩ vẩn vơ trở nên rõ ràng hơn. Tôi nhớ từng câu nói vu vơ của mẹ ngày bé: 'Đầu ngày nghĩ gì thì cả ngày hay giống vậy'. Không phải mê tín, chỉ là hoá ra tâm trạng buổi sáng dễ ngấm lên phần còn lại của ngày hơn mình tưởng.

Thế rồi, tôi thử để ý kỹ hơn: những hôm thật sự để tâm quan sát, tôi nhớ được bầu trời buổi sớm ở Cần Thơ, nắng chưa lên, gió dịu, tiếng rao nhỏ len trong gió, ly nước lọc còn mát trong tay. Không điện thoại, tôi chậm lại một nhịp và tự hỏi: mấy năm đi làm, bao nhiêu sáng tôi đã bỏ qua những chi tiết này chỉ để chạy theo nhịp thông báo? Có lẽ cảm giác 'trống trải' thật ra chỉ là sự lộ diện của một vùng ý thức đã bị lấp đầy quá lâu.

Làm thử nghiệm này cũng giống tự luyện tính kiên nhẫn. Không chạm tới cái thói quen cũ, tự nhiên thấy nhiều thứ nảy ra: ý tưởng, câu hát, hoặc đơn giản chỉ là một ngụm cà phê trọn vẹn trong miệng. Tôi không chắc bản thân sẽ theo được mãi, nhưng một tháng là đủ để nhớ lại: đầu óc cần có chỗ trống, như nhà cần có cửa sổ mở.

Không màn hình đầu ngày, tôi không trở thành người tỉnh ngộ, cũng không đổi đời siêu phàm. Chỉ là thấy mình bớt giật mình khi nghe tiếng tin nhắn. Thấy mạch suy nghĩ liền mạch hơn một chút, đủ để nhận ra mình thực sự muốn gì vào đầu ngày.

Nếu bạn từng thử bỏ điện thoại buổi sáng và cảm thấy khó chịu, có lẽ không chỉ mình bạn đâu. Cái cảm giác trống trải đó không hề xấu. Đó là một góc yên vừa mới được khôi phục sau một cuộc chiếm đóng kéo dài. Và ở đó, đôi khi mình mới thật sự tỉnh lại.