Có tiếng sấm rất to, mà cơn mưa thì chưa tới

6 giờ 40 chiều, mây đen kéo thấp, một tiếng sấm dội xuống làm mấy cánh cửa kính rung lên, vậy mà gần nửa giờ sau vẫn chưa có giọt mưa nào. Tôi đứng nhìn khoảng sân khô, tự hỏi không biết mình đã sống bao nhiêu ngày giống tiếng sấm ấy: nói rất rõ, nhận xét rất nhanh, dự tính rất nhiều, còn việc cần làm thì vẫn nằm nguyên một chỗ. Ngoài kia, vài người vội gom đồ vì tưởng mưa sắp tới. Một chiếc xe đã phủ áo mưa kín mít. Người bán hàng kéo tấm bạt xuống rồi lại cuộn lên. Tiếng sấm khiến ai cũng chuẩn bị, chỉ có cơn mưa là chưa chịu xuất hiện. Kể cũng lạ, lời nói của con người nhiều khi có sức náo động y như vậy. Nó làm người khác quay đầu, làm căn phòng đổi không khí, làm chính người nói có cảm giác mình vừa hoàn thành một việc quan trọng. Nhưng mặt đất vẫn khô. Cái cần sửa chưa sửa, cái cần làm chưa làm, cái cần xin lỗi vẫn nằm mắc ở cổ. Sấm đã vang. Mưa chưa tới.

Có một kiểu người ít nói nhưng tay vẫn làm đều, người ta thường chỉ nhận ra họ khi công việc đã xong. Cũng có người vừa làm vừa nói, tiếng và việc đi cùng nhau, nghe được mà cũng thấy được. Lại có người nói đến đâu, việc theo không kịp đến đó. Còn một kiểu nữa, không nói cũng chẳng làm, lặng im đến mức chẳng ai biết đang đợi điều gì. Bốn dáng ấy lẫn vào nhau mỗi ngày, ở một cuộc họp, trong căn bếp, bên một nhóm người đang cùng thu dọn sau buổi gặp. Tôi không dám đứng ngoài để phân loại, vì hễ soi kỹ một chút là thấy bản thân có lúc thuộc đủ cả bốn. Có việc tôi làm âm thầm. Có việc vừa khởi động đã kể hơi nhiều. Có việc nói chắc như đinh đóng cột, qua hôm sau cái đinh còn đó mà tấm ván rớt mất tiêu. Thành ra điều đáng ngại không hẳn là người khác có sấm hay có mưa. Đáng ngại là mình cứ ngước lên trời đo mây nhà người ta, trong khi mái nhà mình đã bắt đầu dột.

Thói quen tìm lỗi người khác hấp dẫn ở chỗ nó cho mình một vị trí rất dễ chịu. Chỉ cần đứng bên ngoài, khoanh tay, chỉ vào chỗ người kia làm thiếu, nói chỗ nọ chậm, chỗ kia sai, là lập tức có cảm giác mình sáng suốt hơn. Việc ấy nhanh lắm. Nhanh hơn xắn tay làm, nhanh hơn nhận một phần trách nhiệm, nhanh hơn thú nhận rằng nếu đổi chỗ cho nhau, chưa chắc tôi đã làm khá hơn. Có hôm tôi để ý một nhóm người đang khiêng một món đồ nặng. Người đứng ngoài liên tục chỉ: nghiêng bên trái, nhấc cao lên, coi chừng cái góc. Những người đang khiêng thì mồ hôi chảy, tay run, chân dò từng bước. Lời chỉ dẫn có thể đúng, nhưng cái đúng không hề nặng ký nào trên vai người nói. Tôi nghĩ nhiều cuộc phán xét cũng vậy. Người bên ngoài nhìn được toàn cảnh, người bên trong phải chịu sức nặng. Nếu chỉ nhìn phần vụng về mà quên sức nặng họ đang mang, cái nhìn đúng vẫn có thể trở thành một cái nhìn thiếu.

Có một câu chuyện người ta hay kể về hai người cùng chăm sóc một người đang đau cả hai chân. Mỗi người nhận một bên, tưởng như chia việc vậy là ổn. Nhưng họ ghét nhau. Một hôm người thứ nhất vắng mặt, người còn lại tức tối, lấy cây đánh vào cái chân thuộc phần chăm sóc của đối phương. Khi người thứ nhất trở về, thấy vậy liền trả đũa bằng cách đánh nốt chân bên kia. Hai người đều nghĩ mình đang thắng một cuộc hơn thua. Người nằm giữa thì gãy cả hai chân. Câu chuyện nghe có vẻ quá tay, nhưng phiên bản nhẹ hơn của nó xuất hiện hoài. Hai nhóm bảo vệ hai cách làm, rồi vì muốn chứng minh bên kia sai mà cùng phá hỏng việc chung. Hai người trong nhà giành phần đúng, tới khi nói xong thì căn nhà im ngắt. Mỗi bên giữ được lý lẽ của mình, còn điều cần được giữ lại nằm giữa, bầm dập. Có những cuộc tranh luận ban đầu nhằm tìm đường đi, sau đó biến thành cuộc thi xem chiếc xe của ai đẹp hơn. Mải cãi về xe, chẳng ai nhớ nơi định tới.