Nói thật trong một tập thể mà ai cũng sợ mất lòng

Trong thế giới doanh số theo tuần, báo cáo theo tháng và tin đồn nội bộ theo từng giờ, thứ đắt nhất trong một tổ chức không phải là vốn, không phải là nhân tài, mà là một câu nói thật.

Hồi đó, khi còn ngồi ở vị trí phải gánh quyết định, tôi càng làm lâu càng thấy mình giống một người gác cửa trong đêm: bên ngoài thì ai cũng nói ổn, bên trong thì từng mảng tường đã bong tróc. Vấn đề không phải là mọi người không thấy. Vấn đề là họ không dám nói.

Có những cuộc họp cả phòng đều biết con số không bền vững, nhưng slide vẫn được chiếu lên, đèn phòng họp vẫn sáng trắng, tiếng vỗ tay vẫn đều, và cuối cùng là một kết luận nhẹ nhàng: anh em cố gắng thêm chút nữa. Không ai nói thật. Không phải vì họ không đủ giỏi để nhìn ra vấn đề, mà vì họ không tin là nói ra sẽ an toàn.

Niềm tin không nằm ở khẩu hiệu trên tường. Niềm tin nằm ở câu hỏi: nếu hôm nay tôi nói ngược với sếp, tháng sau tôi còn ngồi đây không?

Cái giá của im lặng

Thời tôi còn cầm một tổ chức, nỗi sợ mất lòng không phải cảm xúc mơ hồ, nó là một bảng kết quả vô hình: nói thật có thể mất cơ hội tăng lương, mất dự án, mất chỗ đứng trong một nhóm quyền lực. Nói dối, hoặc im lặng, thì giữ được sự an toàn ngắn hạn.

Ngắn hạn, mọi thứ có vẻ yên. Dài hạn, công ty trôi lệch như con thuyền bị dời dần la bàn chỉ vài độ.

Người đứng đầu nếu không tỉnh, sẽ nhầm tiếng im lặng với sự đồng thuận, nhầm nụ cười với niềm tin, nhầm sự khéo léo né tránh với văn hóa tôn trọng lẫn nhau. Sự nhầm lẫn đó là cái giá âm thầm nhưng rất đắt.

Có giai đoạn tôi nhận ra: xây một đội dám nói thật, trong bối cảnh ai cũng sợ mất lòng, nghĩa là người đứng đầu phải chấp nhận làm người mất lòng trước. Tôi không thể yêu cầu người khác nói thật khi chính tôi chỉ thích nghe những điều dễ chịu. Tôi không thể đòi hỏi sự thẳng thắn khi bản thân tôi phản xạ bằng cách phòng thủ, giải thích, đổ lỗi mỗi khi bị phản biện.

Sự giả tạo tinh vi nhất không nằm ở cấp dưới, mà ở một người đứng đầu nói 'cứ góp ý thẳng với anh', rồi mấy hôm sau lặng lẽ gạt người đó khỏi bàn tròn quyết định. Khi đó, thông điệp gửi đi rất rõ: im lặng thì an toàn, còn nói thật là tự tách mình khỏi dòng chảy quyền lực.

Tôi tự đặt cho mình vài nguyên tắc, không phải vì cao thượng, mà vì nếu không làm vậy, tôi sẽ mù.

Một là, thời tôi còn dẫn dắt đội, người đầu tiên có quyền nói ngược tôi phải là những người gần nhất: đội trực tiếp, những người cầm số, những người va chạm khách hàng. Họ càng trẻ, càng ít lợi ích, tiếng nói của họ càng đáng nghe, vì họ ít lý do để tô hồng sự thật.